Cảm cúm hay bệnh cúm là một trong những bệnh lý khá phổ biến trong cuộc sống của chúng ta. Đây là một bệnh do virus gây nên và có khả năng lây lan rất nhanh. Virus gây bệnh cảm cúm thường tấn công hệ hô hấp và gây ra nhiều triệu chứng khá khó chịu. Vậy thì bệnh lý này có triệu chứng cụ thể ra sao, cách điều trị và phòng ngừa như thế nào? Tất cả những câu hỏi này sẽ được giải đáp qua bài viết sau đây.
Cảm cúm, hay cúm, bệnh cúm là bệnh lý viêm nhiễm đường hô hấp do các virus cúm gây nên. Bệnh thường khởi phát đột ngột và kéo dài trong khoảng từ 7 đến 10 ngày.
Phần lớn các trường hợp bệnh cúm sẽ phục hồi hoàn toàn. Tuy nhiên, đối với người già, trẻ nhỏ và người suy giảm hệ thống miễn dịch thì khác. Bệnh cúm ở những đối tượng này có thể tiến triển nặng nề hơn, thậm chí dẫn đến tử vong do nhiều biến chứng.
Bên cạnh đó, nhiều chủng virus cúm nguy hiểm hiện nay xuất hiện ngày càng nhiều. Những chủng nguy hiểm này có khả năng lây lan rộng, dẫn đến tình trạng bùng dịch ở các địa phương. Chẳng hạn như H5N1, H1N1, H7N9,… Thực tế trong quá khứ, nhiều quốc gia và khu vực trên thế giới đã từng bùng phát dịch cảm cúm gây thiệt hại không hề nhỏ.
Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trên thế giới có khoảng 5 – 10% người lớn trưởng thành và 20-30% trẻ em bị bệnh cúm mỗi năm. Tỷ lệ tử vong do bệnh lý này ước tính khoảng 250.000 đến nửa triệu người. Ở nước ta, số ca mắc cúm mùa hàng năm được ghi nhận vào khoảng 1 đến 1,8 triệu người.
Từ trước đến nay, đã có 6 đại dịch cúm lớn trên thế giới, bao gồm:
Một số bạn đọc thường thắc mắc “Cảm cúm có lây không?”. Câu trả lời là có. Bệnh cúm là bệnh có khả năng lây truyền rất cao và tiềm ẩn nhiều nguy cơ bùng phát thành dịch.
Vậy thì bệnh cảm cúm lây như thế nào và bệnh cảm cúm lây qua đường nào? Virus cúm thường lây truyền từ người sang người chủ yếu qua 2 đường:
Cơ chế lây truyền nói trên giúp chúng ta biết được cảm cúm có lây được không. Cũng như tình trạng lây lan của bệnh cúm dễ dàng như thế nào. Đồng thời hiểu được bị cảm cúm có nên quan hệ không. Câu trả lời là không nên nhé – vì quan hệ là tiếp xúc gần.
Nguyên nhân gây bệnh cúm ở người đó chính là virus cúm (Influenza virus). Virus cúm xâm nhập và tấn công vào hệ hô hấp của người bệnh và gây nên các triệu chứng cảm cúm. Theo các thống kê chung, những chủng virus cúm có khả năng biến đổi liên tục. Vì vậy, tỷ lệ người bệnh bị nhiễm các chủng virus cúm mới có thể lên tới 90%.
Ở nước ta, 3 chủng virus cúm A, B và C là những tác nhân chủ yếu gây nên bệnh cúm. Trong đó, 2 chủng phổ biến nhất ở người chính là A và B. Với tốc độ và mức độ lây nhiễm rất cao, bệnh cúm có thể khởi phát thành đại dịch nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Phần này của bài viết sẽ giúp bạn đọc biết được những đối tượng nguy cơ cao mắc bệnh cúm. Cũng như giải thích được nhiều trường hợp vì sao hay bị cảm cúm hơn những người khác. Những đối tượng dễ mắc bệnh cúm bao gồm:
Virus cúm khi xâm nhập vào cơ thể của người bệnh sẽ gây bệnh nhanh chóng. Theo đó, những dấu hiệu cảm cúm xảy ra rất sớm trong vài ngày đầu nhiễm bệnh. Những biểu hiện cảm cúm thông thường đau họng, chảy nước mũi, nghẹt mũi và hắt hơi. Chính những triệu chứng ở mũi làm cho người bệnh bị giảm khứu giác chứ không mất khứu giác hoàn toàn. Điều này giúp nhiều người hiểu rõ được vấn đề cảm cúm có bị mất khứu giác không.
Ngoài ra, những dấu hiệu bị cảm cúm còn có thể bao gồm:
Bệnh cúm thường có thời gian ủ bệnh trong khoảng 2 ngày. Sau khoảng 5 ngày, triệu chứng cảm cúm nhức đầu sổ mũi sẽ giảm dần. Tuy nhiên, ho sau khi cảm cúm có thể kéo dài hơn 1 tuần, thậm chí đến cả tháng.
Khi virus cúm xâm nhập vào đường hô hấp, mũi sẽ tiết ra chất nhầy. Chất nhầy này do phản xạ bảo vệ của đường hô hấp với các tác nhân lạ xâm nhập vào cơ thể. Vì vậy, người bị bệnh cúm thường bị chảy nước mũi hay sổ mũi. Nếu không có tình trạng bội nhiễm thì nước mũi do bệnh cúm sẽ trong. Còn trong những trường hợp bội nhiễm vi khuẩn, nước mũi sẽ có màu trắng đục, vàng, xanh,…
Bên cạnh đó, ho cũng là một phản xạ của đường hô hấp để tống dị vật, tác nhân lạ nhằm bảo vệ cơ thể. Đồng thời, ho cũng là một triệu chứng của tình trạng viêm nhiễm đường hô hấp do virus cúm. Nhiều trường hợp ho cảm cúm kéo dài sau khi khỏi bệnh là do trung tâm ho ở não chưa chấm dứt tín hiệu ho. Vì vậy, người bệnh thường ho khan và không có đờm kèm theo.
Sự khác biệt về triệu chứng giữa cảm cúm và Covid sẽ được trình bày qua bảng sau:6 7
| Dấu hiệu | Cảm cúm | COVID-19 |
| Sốt | Có thể sốt cao | Sốt nhẹ hoặc vừa |
| Ho | Ho khan hoặc có đàm | Ban đầu ho khan, về sau ho có đàm |
| Tức ngực | Không | Thường gặp |
| Đau đầu | Thường gặp | Ít phổ biến hơn |
| Đau họng | Thường gặp | Ít phổ biến hơn |
| Nhức mỏi | Thường gặp | Ít phổ biến hơn |
| Mệt mỏi | Mệt mỏi nhiều, mất sức lực | Có thể mệt mỏi |
| Hắt hơi | Thường gặp | Không |
| Vị giác | Bình thường hoặc giảm nhẹ | Giảm nhiều hoặc mất hẳn |
| Khứu giác | Bình thường hoặc giảm nhẹ | Giảm nhiều hoặc mất hẳn |
Sự khác biệt giữa triệu chứng bệnh cúm và cảm lạnh sẽ được trình bày qua bảng sau:
| Triệu chứng | Cảm lạnh | Cúm |
| Sốt | Ít gặp | Cao (39-40°C) |
| Đau đầu | Hiếm gặp | Thường gặp |
| Đau cơ | Nhẹ | Nặng |
| Thời gian | Nhẹ, một vài ngày | Nhiều, có thể 3 tuần |
| Mệt mỏi nhiều | Ít gặp | Thường gặp |
| Tắc mũi | Thường gặp | Thường gặp |
| Hắt hơi | Thường gặp | Đôi khi |
| Chảy mũi | Thường gặp | Thường gặp |
| Đau họng | Thường gặp | Thường gặp |
| Ho / Đau ngực | Nhẹ | Trung bình – nặng |
Như vậy, cảm lạnh khác cảm cúm ở khá nhiều điểm. Bên cạnh đó, chúng ta cần hiểu rõ về sự khác biệt giữa cảm và cúm. Vậy thì cảm và cúm khác nhau như thế nào? “Cảm” là danh từ chung nói về cả bệnh cảm lạnh và cảm cúm. Ngoài ra, một số trường hợp nhiễm virus đường hô hấp cũng được gọi chung là cảm. Chẳng hạn như: virus hợp bào hô hấp, Adenovirus. Trong khi “Cúm” là danh từ chỉ riêng bệnh lý nhiễm virus cúm – Influenza.4
Nhiều bạn đọc thắc mắc “Bị cảm cúm test nhanh covid có dương tính không?” hoặc là “Bị cảm cúm test Covid có lên 2 vạch không?”. Bộ dụng cụ test nhanh Covid có một khay kết quả gồm 2 vạch: C và T. Nếu kết quả lên 1 vạch C là âm tính, còn hiện cả 2 vạch C và T là dương tính với Covid-19.
Trên lý thuyết, bị cảm cúm test nhanh Covid sẽ không lên 2 vạch (âm tính). Que test chỉ cho kết quả dương tính khi người bệnh đã nhiễm Covid-19 với độ đặc hiệu trên 90%.9 Nếu kết quả test nhanh dương tính thì có thể có 2 trường hợp xảy ra:
Với độ đặc hiệu rất cao nên kết quả dương tính giả rất thấp. Vì vậy, bạn hãy yên tâm về vấn đề “Cảm cúm test nhanh có dương tính không?” nhé. Câu trả lời trên thực tế là có thể có nhưng với xác suất rất thấp.
Nếu không chữa cảm cúm nhanh chóng và kịp thời, bệnh cúm có thể gây ra nhiều biến chứng phức tạp, nguy hiểm. Vì vậy, chúng ta không nên quá xem nhẹ bệnh lý này. Đặc biệt là những đối tượng như người già, trẻ em, phụ nữ mang thai, người bị suy giảm miễn dịch. Đây là những đối tượng cần được theo dõi chặt chẽ trong vấn đề trị cảm cúm.
Bệnh cúm có thể gây những biến chứng nguy hiểm ở đường hô hấp như viêm phổi, suy hô hấp. Cúm còn là khởi điểm của bệnh lý viêm tai giữa, viêm xoang, viêm đường tiết niệu… nếu không được chữa trị kịp thời.
Phụ nữ mang thai nếu nhiễm cúm trong 3 tháng đầu thai kỳ sẽ có nguy cơ dị tật thai nhi, sảy thai hoặc thai chết lưu.1
Biến chứng nguy hiểm nhất của bệnh cúm (nếu bệnh cúm lâu ngày không khỏi) là hội chứng Reye (tổn thương gan và não). Hội chứng này thường gặp ở trẻ em trong độ tuổi từ 2 đến 16 tuổi. Mặc dù hội chứng Reye rất hiếm gặp nhưng có tỷ lệ tử vong cao.
Theo các chuyên gia y tế, phần lớn các trường hợp mắc bệnh cúm đều nhẹ và tự khỏi. Vì vậy, chúng ta có thể điều trị cảm cúm tại nhà.1
Tuy nhiên, đối với những trường hợp nặng như: sốt cao, suy hô hấp, ho kéo dài, khó thở,… bạn nên đến các cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Trong những trường hợp này, có thể bạn đã bị bội nhiễm hoặc thậm chí nhầm lẫn Covid với cảm cúm.
Bạn nên đến gặp bác sĩ ngay nếu nghi ngờ mình mắc các loại virus cúm nguy hiểm như H5N1, H1N1, H7N9…. Hoặc các triệu chứng cúm ngày càng nặng và có nguy cơ bị biến chứng như bài viết đã trình bày ở trên.
Vậy nên khám cảm cúm ở đâu? Tốt hơn hết bạn nên đến khám tại các cơ sở y tế có chuyên khoa về Hô hấp. Tại đây, các bác sĩ chuyên về hô hấp sẽ chẩn đoán chính xác bệnh lý bạn đang mắc phải và có hướng điều trị phù hợp.
Việc chẩn đoán chính xác bệnh cảm cúm sẽ giúp các y bác sĩ đề ra những cách trị cảm cúm phù hợp nhất. Bệnh cúm có thể được chẩn đoán thông qua các triệu chứng đặc trưng. Chẳng hạn như: sốt, ho khan, sổ mũi, chảy nước mũi, hắt hơi, mệt mỏi,… Tuy nhiên, nhiều trường hợp dễ chẩn đoán nhầm với bệnh cúm.
Các xét nghiệm virus học như nuôi cấy virus, huyết thanh chẩn đoán có độ đặc hiệu cao nhưng khá đắt tiền và ít thực hiện. Trong một số trường hợp, chụp X-quang phổi có thể được các bác sĩ chỉ định để đánh giá mức độ tổn thương phổi do virus cúm gây ra.10
Mục tiêu chính của điều trị cúm là điều trị triệu chứng và điều trị giảm nhẹ. Hiện tại có nhiều cách chữa cảm cúm. Đối với các trường hợp nhẹ, người bệnh có thể tự điều trị tại nhà thông qua hướng dẫn của bác sĩ hoặc những chữa cảm cúm dân gian. Đối với những trường hợp nặng, bệnh nhân phải nhập viện để được điều trị tích cực và phòng nhiễm khuẩn thứ phát.
Một trong những cách chữa cảm cúm nhanh nhất đó là tự điều trị cúm tại nhà. Bởi vì điều trị tại nhà sẽ hạn chế được việc đến bệnh viện, tiếp xúc đông người và dễ bị lây nhiễm chéo. Một số cách trị cảm cúm tại nhà được khuyến nghị như sau:
Chữa cảm cúm bằng gừng là một trong những mẹo trị cảm cúm rất hiệu quả. Đầu tiên, bạn hãy chuẩn bị:
Cách tiến hành như sau:
Cách chữa cảm cúm cho trẻ bằng tỏi rất phổ biến từ trước đến nay. Tỏi đem bóc vỏ, giã nát rồi cho vào nồi. Cho thêm 200ml nước và đun nhỏ lửa trong khoảng 10 phút. Cho một ít đường vào và khuấy đều. Sau đó để nguội và cho bé uống 2-3 lần/ngày. Đây là một trong những mẹo chữa cảm cúm rất hiệu quả và dễ thực hiện.
Bị cảm cúm có nên xông không? Xông khi bị cảm cúm là một cách điều trị cảm cúm rất đơn giản và hiệu quả. Vậy thì xông cảm cúm cần những lá gì? Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, lá chanh, lá sả, tía tô, kinh giới, bạc hà, lá gừng, lá nghệ, lá tre, hương nhu, ngải cứu,… đều là những lá có thể dùng để nấu nồi xông.
Hành tây giúp giảm triệu chứng sổ mũi, nghẹt mũi, hắt hơi, giải cảm. Bạn có thể dùng hành tây bằng cách:
Mật ong thường được kết hợp với chanh, sả hoặc gừng, bột quế, hành tây,…Những hỗn hợp này có công dụng kháng khuẩn, kháng nấm, chống ký sinh trùng, kháng viêm. Và quan trọng nhất là công dụng chữa cảm cúm nhanh, hiệu quả.
Một trong những cách trị cảm cúm nhanh tại nhà đó là dùng các loại thảo dược. Thảo dược nói chung là những loại cây mọc gần nhà, có công dụng chữa bệnh. Theo các chuyên gia về y học phương Đông, các loại thảo dược dùng để trị cảm cúm gồm có:
Ngoài những phương pháp chữa cảm cúm không cần thuốc, trong nhiều trường hợp, chúng ta cần phải sử dụng thuốc để hỗ trợ điều trị. Hai nhóm thuốc chính bao gồm: thuốc Tây y và thuốc Đông y trị cảm cúm.
Đối với thuốc Tây y, những loại thuốc thường được sử dụng bao gồm:
Đối với thuốc Đông y, có những bài thuốc nam trị cảm cúm rất hiệu quả. Ví dụ như bài thuốc trị cảm cúm:
Phải cân nhắc với một số đối tượng đặc biệt như trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai và người có tiền sử dị ứng thuốc. Không dùng thuốc nhóm salicylate như aspirin để hạ sốt trong bệnh cúm vì có nguy cơ gây hội chứng Reye rất nguy hiểm. Riêng thuốc kháng virus chỉ nên sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ, không nên tự ý sử dụng tùy tiện.
Người bị bệnh cúm nên ăn những món ăn giàu dinh dưỡng, nếu là những món ăn giải cảm cúm thì càng tốt. Một số món ăn được các chuyên gia y tế khuyến nghị bao gồm:
Người cảm cúm không nên ăn gì? Đó là: Những loại thức ăn cứng, thức ăn nhanh hoặc thức ăn chứa nhiều dầu mỡ.
Ngoài ra, một số loại nước uống trị cảm cúm mà người bệnh có thể kết hợp với chế độ ăn giải cảm nói trên như:
Người bệnh nên xây dựng chế độ ăn lành mạnh. Cần lưu ý:
Người chăm sóc bệnh nhân cúm cần chú ý một số vấn đề sau:
Để chủ động phòng bệnh cúm, người dân nên thực hiện các biện pháp:
Một chế độ ăn uống lành mạnh bao gồm nhiều loại trái cây, rau quả, ngũ cốc nguyên hạt, thịt nạc, cá, gia cầm, trứng, và các loại hạt giúp bạn tăng cường đề kháng của cơ thể để tránh xa căn bệnh cảm cúm trong mùa lạnh. Đặc biệt cần chú ý ăn đúng giờ và không bỏ bữa. Đồ ăn nên được hâm nóng trước khi ăn.
Ngủ đủ giấc và nghỉ ngơi hợp lý là một phần rất quan trọng của hệ thống miễn dịch khỏe mạnh. Không ngủ đủ sẽ khiến cơ thể mệt mỏi, giảm hoạt động bình thường của hệ thống miễn dịch. Người lớn cần ngủ ít nhất 6 – 7 giờ mỗi ngày.
Ngoài việc ngủ đủ giấc bạn còn cần chú ý ngủ đúng giờ. Ngủ sau 11 giờ đêm sẽ làm chức năng thải độc của gan bị suy yếu.
Vệ sinh cá nhân giữ cho hệ thống miễn dịch của bạn không bị áp đảo bởi vi rút, vi khuẩn có hại và từ đó giúp bạn giảm nguy cơ mắc cảm cúm.
Sử dụng xà phòng và nước ấm để rửa sạch tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Khi rửa tay, chà sạch cả bàn tay, lòng bàn tay, các ngón tay kỹ càng trong ít nhất 15 giây.
Cho dù trời lạnh cũng vẫn nên tắm hằng ngày và nên tắm nước ấm. Đặc biệt không được tắm khuya. Sau khi tắm phải lau khô người và không nên bước ra khỏi nhà tắm ngay. Việc thay đổi nhiệt độ đột ngột sẽ dễ khiến bạn bị đột quỵ.
Sự kích hoạt hormone stress mãn tính trong cơ thể sẽ làm suy yếu hệ thống miễn dịch. Tập thể dục thường xuyên để tăng cường hệ thống miễn dịch và giảm stress.
Thời tiết lạnh có thể khiến bạn chỉ muốn ở nhà đắp chăn ngủ cả ngày. Nhưng nếu không tiếp xúc với ánh sáng mặt trời thì hệ miễn dịch sẽ giảm sút. Khi tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, cơ thể sẽ tổng hợp vitamin D đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh hệ thống miễn dịch.
Hãy tiếp xúc mới ánh sáng mặt trời nhiều hơn và virus cảm cúm sẽ nhanh chóng tan biến.
Đeo khẩu trang để che mũi và miệng khi đi ra đường để tránh hít phải bụi và khí lạnh. Ngoài ra cũng nên đeo khẩu trang khi đến những nơi đông người có nguy cơ lây nhiễm virus cảm cúm cao như bệnh viện.
Với những thông tin mà bài viết đã cung cấp, hy vọng bạn đọc sẽ có một cái nhìn toàn diện hơn về bệnh cảm cúm. Thông qua sự hiểu biết tường tận, rõ ràng ấy, các bạn sẽ tự đề ra cho mình những cách sinh hoạt, làm việc, ăn uống khoa học. Mục đích là để tăng cường sức khỏe, hạn chế nguy cơ mắc bệnh cúm. Cũng như cách phát hiện sớm bệnh cúm để có những phương pháp điều trị thích hợp, kịp thời.

Tác giả:Bác sĩ Nguyễn Lâm Giang
Chuyên khoa: Nội tổng quát
Uy tín vững chắc, là nền tảng cho sự tin cậy
Uy tín vững chắc, là nền tảng cho sự tin cậy
Uy tín vững chắc, là nền tảng cho sự tin cậy
Uy tín vững chắc, là nền tảng cho sự tin cậy